شهرسازان85

طراحی فضای شهری

محمود توسلی

صفحات۴۸-۴۱

ساخت فضایی شهر

-اشتباه مدرنیسم گسستن از تاریخ و نادیده گرفتن سنت بود                                                          

 -در ایران تاثیر مدرنیسم در مدارس معماری و شهرسازی بحثی است بنیادی.مدرنیسم که در دهه های اول تاسیس رشته های معماری و شهرسازی فراگیر بود برهنه عمل کرد و نظر شهروند ایرانی را نسبت به گذشته آلوده نمود .                                                                                                                 

-بررسی های تاریخی در مورد شهرهای گذشته نسان می دهد که این شهرها تحت تاثیر عوامل اقلیمی و فرهنگی اجتماعی و اقتصادی شکل فضایی خاص پیدا کرده اند.این شکل فضایی در مواردی آن قدر قوی است که حتی به کمک یک نقشه ی دو بعدی یا یک عکس هوایی ساده می توان ترکیب آن را تشخیص داد.  

                                                                                                                                             -شهرهای ایرانی علی رغم فشردگی کالبدی مبین ساخت فضایی ویژه ای هستند و آن پیوستگی مجموعه ی مرکز شهر و مراکز محلات از طریق گذرهای اصلی است

 -دو عنصر اساسی و اولیه ی ساخت فضای شهری  :میدان و خیابان

میدان

-میدان یا حیاط عمومی شهر و محله از همان آغاز از عهد باستان گرفته تا به امروز نقش جمع کردن خانه ها یا عناصر شهری و محله ای را داشته است.در واقع همین جمع شدن و گرد آمدن عناصر حول یک فضاست که میدان   ایجادمیکند.                                                                                                 

  -چرا این ترکیب کالبدی در طول اعصار به قوت خود باقی مانده است؟از آنجا که انسان موجودی اجتماعی و فعالیتهای وی به هر صورتی خواه فرهنگی و یا اقتصادی در عناصر و فضاهای مرتبط با هم شکل می گیرد.در حالی که میدان و عناصر مربوط با آن از نظر کالبدی جزئی است از ساخت فضایی شهر از نظر اجتماعی این مجموعه در روح و روان شهروندان جای دارد.                                          

یادمه چند وقت پیش یه فیلم تخیلی نشان می داد که پزشکان کوچک می شدند و برای درمان بیمار با استفاده از تزریق وارد بدنش می شدند.خیلی دور از واقعیته اما انگار علم جدید ی که نانو نام داده شده شاید تا چند سال آینده حتی بتواند این کار را انجام دهد.این علم در ایران نیز در حال بررسی و تحقیق پژوهشگران است و وسایل بسیاری در این زمینه ساختند این امر باعث شده ایران جز برترین ها در جهان باشد.

 این علم در شهرسازی نیز مانند تمامی علوم در شهر تاثیر خواهد گذاشت.به ظور مثال رنگ نمای ساختمان ها با توجه به شرایط آب و هوایی تغییر پیدا کنند و یا دیگر نیازی به تعویض آسفالت های خیابان ها نباشیم چون دیگر هیچ آسفالتی ترک نمی خورد

اعجاز تکنولوژی نانو در ضد آب کردن ساختمان

ذرات zycosil قادرند تا عمق ۵ میلیمتر در سطح مصالح نفوذ کرده و با ایجاد یک لایه پوششی در برابر آب محافظت نمایند کاری که سایر محصولات قادر به انجام آن نیستند.از این ذرات می توان در لوله های فاضلاب شهری برای جلوگیری از نفوذ فاضلاب به راه آب ها در مدت زمان زیاد استفاده کرد

از دیگر موارد استفاده از این مواد در نمای ساختمان ها مخصوصا در نمای سفید سیمانی این است که  قادرند نماها را به مدت ۷ تا ۱۰ سال مثل روز اول پاک و تیز نگه دارند در این صورت مسلما سیمای کالبدی شهر اینگونه سیاه و کدر نخواهد بود.

اینها تنها قسمت کوچکی از تکنولوژی نانو در شهر است که بهتر است ما نیز از این علم بی بهره نمانیم .

شما چقدر از نانو می دانید؟؟؟

بالاتر از چشمه اسکندریه، بنایی وجود دارد که مربوط به اواخر دوره اشکانی یعنی حدود 1800 سال پیش است. این بنا که در سالهای اخیر به طور کامل بازسازی شده، بدون دیوار، با سقفی تقریبا گنبدی و استوار بر چهار ستون می باشد که معروف به چارطاقی یا چهار طاقی نیاسر (اتشکده باستانی نیاسر) است. چهارطاقی های زیادی در سایر نقاط کشور وجود دارد که قرار گرفتن چهارطاقی نیاسر در یک منطقه توریستی، آنرا در رده یکی از معروف ترین ها قرار داده است.

چهارطاقی ها در گذشته؛ بیشتر به منظور حفاظت آتش در مقابل عوامل جوی و باد و باران ساخته می شده است. این بناها در واقع سقفی ایجاد شده بر روی آتشکده ها بوده و به بقای آتش کمک می کرده اند. بنا به تحقیق آنوبانینی در ساخت چهارطاقی نیاسر علاوه بر این هدف، هدف دیگری را نیز دنبال می کرده اند. این بنا به علت قرار گرفتن در ارتفاع و موقعیت مناسب نسبت به آفتاب، طوری ساخته شده که اشعه های آفتاب در روزهای معینی از زوایای مشخصی بر این بنا می تابد. به این ترتیب تصحیح و یا تضمین صحت تقویم های آن زمان با کمک این بنا صورت می گرفته است

چارطاقی نیاسر

طراحی فضاهای شهری

نویسنده :محمود توسلی

صفحات۱۷-۱

-دو عنصر اساسی فضاهای شهری عبارتند از میدان و خیابان

-فضاهای شهری یکی از عناصر ساخت فضاهای شهر است که همراه با تاریخ یک ملت در ادوار مختلف به وجود می آید شکل می گیرد و دگرگون می شود.این عنصر که فعالیت های مختلف فرهنگی اجتماعی اقتصادی یا سیاسی همواره در جریان داشته همیشه با قلب تاریخ شهر می تپده و سرگذشت شهر را رقم می زده است.چون بیشتر فضاهای شهری با ارزش به دوران های گذشته تعلق دارد بنابراین نباید گمان کرد که فضاهای شهری عنصری است قدیمی و شهر امروز بدان نیازی ندارد

-برای اینکه ساخت شهر چهره ای انسانی تر پیدا کند باید به فضاهایی روی آورد که همگانی اند و زنده ترین حرکت های شهری در آن رخ می دهد.

-فضاهای شهری و معماری شهرهای قدیمی بهترین آزماشگاه فراگیری و ادراک است.

-ادراک فضاهای شهری تنها با اموزش عمیق میسر می شود.آموزشی که بایددر فضاهای شهری با ارزش صورت گیرد.

ادراک فضایی

بهترین راه ادراک فضاهای شهری نگاه دقیق به تجربه طراحی فضا در طول تاریخ است.این تجربه در یونان با ایجاد تپه های مقدس مانند اکروپلیس یا میدان اگورا در رم با فروم رمی و در ایران باستان با فضایی کنده شده در دل صخره ها یا یک چارطاقی بنا شده در بالای تپه متجلی می شود و سرانجام در فضاهای شهری دوران قرون وسطی و رنسانس به اوج می رسد

روکر می گوید:

آثار با ارزش معماری و شهرسازی گذشته باید از نو مطالعه شوند.این کار می تواند ما را در ایجاد فضایی برای امروز یاری دهد

ادموند بیکن می گوید:

خصوصیات فضایی تا زمانی که ادراک نشود سرگردانی در طراحی فضاهای شهری معماری ادامه دارد

-آثار بزرگ معماری و شهرسازی دارای یک ویژگی مشترک هستند که همان کیفیت فضایی است

کالن می گوید:

باید به قوه بینایی روی آوریم چون فقط به مدد دید است که می توان محیط را ادراک کرد

زوکر می گوید: فضا به یاری تجسم و تصویری که ناظر از وسعت و حدود فضا و احساس حرکت در آن پیدا می کند ادراک می شود 

-اگر در فضایی از نظر بصری کشش وجود داشته باشد به عبارت دیگر اگر فضا واجد جذبه ی بصری باشد احساس حرکت ناظر در فضا و ادراک بصری وی کاملا در هم می آمیزد.ناظر در حرکت خود تحت تاثیر و هدایت حد و مرز ترکیب سه بهدی فضا قرار می گیرد

زوکر می گوید:
فضای شهری ساختاری است سازمان یافته آراسته و واجد نظم به صورت کالبدی برای فعالیت های انسانی و بر قواعد معین و روشنی استوار است که عبارتند از :همشکل و یکدست یا متنوع بودن آنها ابعاد مطلق این بدنه ها نسبت به پهنا و درازای فضایی که در میان گرفته شده زاویه ی گذر ها یا خیابان هایی که به میدان می رسند و سرانجام موقعیت و محل بناهای تاریخی آبنماها و فواره ها یا عناصر سه بعدی دیگری که می توان بر آنها تاکید کرد

-هر گونه فضایی را در شهر نمی توان فضای شهری دانست بلکه ارتباطات ویژه بصری و حرکتی در فضایی با خوصیات گفته شده موجد فضای شهری است

-فرم معماری محل یا مرز تماس توده و فضاست

-طراحی معماری مبتنی بر دو عنصر توده ی ساختمانی و فضاست و جوهر طراحی را می توان وابستگی میان این دو عنصر دانست .مثلا در یک میدان تنها یک عنصر مورد نظر نیست بلکه تاثیر متقابل و رابطه ی بین ساختمان ها با فضای میدان مورد نظر است

 

ادامه مطلب

فوت بازیگر  شکیبای سینمای ایران خسرو شکیبایی را به همه ی دوستان تسلیت می گویم و برای او از بارگاه الهی طلب آمرزش و بخشش می کنم .........

روحش شاد و گرامی

سلام

از تمام بچه های که دوست دارن در بحث و تکمیل مطالب ارائه شده همکاری کنند دعوت می کنم

یافته های خود را در اختیار من قرار دهند.تا آنهارا تنظیم و در سایت قرار دهم.

با تشکر

گلناز

قانون تعاريف محدوده و حريم شهر ، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها

ماده 1

محدوده شهر عبارت است از حد كالبدي موجود شهر و توسعه آتي در دوره طرح جامع و تا تهيه طرح مذكور در طرح هادي شهر كه ضوابط و مقررات شهرسازي در آن لازم‌الاجرا مي‌باشد .

شهرداريها علاوه بر اجراي طرحهاي عمراني از جمله احداث و توسعه معابر و تأمين خدمات شهري و تأسيسات زيربنايي در چارچوب وظايف قانوني خود كنترل و نظارت بر احداث هر گونه ساختمان و تأسيسات و ساير اقدامات مربوط به توسعه و عمران در داخل محدوده شهر را نيز به عهده دارند .

 

ماده 2

حريم شهر عبارت است از قسمتي از اراضي بلافصل پيرامون محدوده شهر كه نظارت و كنترل شهرداري در آن ضرورت دارد و از مرز تقسيمات كشوري شهرستان و بخش مربوط تجاوز ننمايد.

به منظور حفظ اراضي لازم و مناسب براي توسعه موزون شهرها با رعايت اولويت حفظ اراضي كشاورزي ، باغات و جنگلها ، هر گونه استفاده براي احداث ساختمان و تأسيسات در داخل حريم شهر تنها در چارچوب ضوابط و مقررات مصوب طرحهاي جامع و هادي امكان‌پذير خواهد بود .

نظارت بر احداث هر گونه ساختمان و تأسيسات كه به موجب طرحها و ضوابط مصوب در داخل حريم شهر مجاز شناخته شده و حفاظت از حريم به استثناي شهرك‌هاي صنعتي (كه در هر حال از محدوده قانوني و حريم شهرها و قانون شهرداريها مستثني مي‌باشند ) به عهدة شهرداري مربوط مي‌باشد ، هر گونه ساخت و ساز غير مجاز در اين حريم تخلف محسوب و با متخلفين طبق مقررات رفتار خواهد شد .

 

ماده 3

محدوده روستا عبارت است از محدوده‌اي شامل بافت موجود روستا و گسترش آتي آن در دوره طرح هادي روستايي كه با رعايت مصوبات طرحهاي بالادست تهيه و به تصويب مرجع قانوني مربوط مي‌رسد . دهياريها كنترل و نظارت بر احداث هر گونه ساخت و ساز در داخل محدوده را عهده‌دار خواهند بود .

تبصره 1 : روستاهايي كه در حريم شهرها واقع ميشوند مطابق طرح هادي روستايي داراي محدوده و حريم مستقل بوده و شهرداري شهر مجاور حق دخالت در ساخت و ساز و ساير امور روستا را ندارد.

تبصره 2 : روستاهايي كه به موجب طرحهاي مصوب جامع و هادي در داخل حريم شهرها واقع شوند در صورت رسيدن به شرايط شهر شدن ، شهر مستقل شناخته نشده و به صورت منفصل به عنوان يك ناحيه يا منطقه از نواحي يا مناطق شهر اصلي تلقي و اداره خواهند شد و براي آنها در قالب طرحهاي جامع و تفصيلي ضوابط و مقررات ويژه متضمن امكان استمرار فعاليتهاي روستايي تهيه و ملاك عمل قرار خواهد گرفت .

تبصره 3 : محدوده روستاهاي فاقد طرح هادي ، با هماهنگي شوراي اسلامي روستا توسط بنياد مسكن انقلاب اسلامي در قالب بافت مسكوني روستا پيشنهاد گرديده و به تصويب مراجع قانوني مربوطه در استان ميرسد .

تبصره 4 : درآمد ناشي از ساخت و سازها و عوارض روستايي كه در حريم شهرها قرار مي‌گيرند اعم از روستاهاي داراي طرح هادي و فاقد طرح هادي ، به حساب دهياريهاي روستا جهت توسعه و عمران واريز ميگردد.

تبصره 5 : در هر محدوده و يا حريمي كه شهرداري عوارض ساختماني و غيره را دريافت مينمايد موظف به ارائه كليه خدمات شهري ميباشد.

 

ماده 4

محدوده شهركها اعم از شهركهاي مسكوني و صنعتي يا ساير شهركهايي كه طبق مقررات و با مجوزهاي قانوني مربوط ايجاد و احداث ميشوند در طرح مصوب آنها تعيين و تصويب ميگردد .

تبصره 1 : محدوده شهركهاي ياد شده و همچنين محدوده نقاط و مراكز جمعيتي كه قبل از سال 1355 داراي طرح ايجاد شهرك و صورتجلسه تفكيكي بوده و تاكنون موفق به اخذ پروانه شهرك نشده و به صورت غير مصوب باقي مانده‌اند در صورتي كه بنا به ضرورت و با ارائه دلايل توجيهي كافي بر اساس مطالعات طرحهاي جامع و هادي مصوب در داخل حريم شهرها قرار گيرند ، اعم از اينكه عمليات شهرك‌سازي در آنها خاتمه يافته و پروانه بهره‌برداري آنها صادر شده باشد و يا هنوز در دست احداث و تكميل باشند تحت كنترل و نظارت شهرداري مربوط خواهند بود .

تبصره 2 : هر گونه ساخت و ساز در شهركهاي ياد شده تابع ضوابط و طرح مصوب قانوني خود خواهد بود .

 

ماده 5

محدوده شهر بر اساس طرحهاي جامع مصوب شهري و تا تهيه طرحهاي مذكور در طرحهاي هادي شهر و تغييرات بعدي آنها به صورت قابل انطباق بر عوارض طبيعي يا ساخته شدة ثابت ، همراه با مختصات جغرافيايي نقاط اصلي تعيين و به تصويب مراجع قانوني تصويب كننده طرحهاي مذكور ميرسد . اين محدوده حداكثر ظرف سه ماه از ابلاغ طرحهاي مذكور به صورتي كه كليه نقاط آن قابل شناسايي و پياده كردن روي زمين باشد توسط شهرداري تدقيق شده و پس از كنترل و امضاي دبير مرجع تصويب كننده و تأييد شدن به مهر دبيرخانه مربوط به امضاي استاندار جهت اجرا به شهرداري و دستگاههاي اجرايي ذيربط ابلاغ مي‌گردد .

تبصره 1 : چنانچه اقدامات لازم ظرف مهلت مقرر مذكور به انجام نرسد ، استاندار دستور تدقيق محدوده را به ساير مراجع ذيصلاح صادر خواهد كرد .

تبصره 2 : پيگيري اجراي اين ماده در قالب مهلت تعيين شده تا مرحله ابلاغ محدوده شهرها ، به عهده دبيرخانه مرجع تصويب كننده طرحها خواهد بود .

تبصره 3 : در تهيه طرحهاي جامع و هادي شهري پيشنهادات شهرداري كه به تصويب شوراي اسلامي شهر رسيده باشد براي تأييد نهايي به مراجع قانوني منعكس ميشود.

 

ماده 6

حريم شهر در طرح جامع شهر و تا تهيه طرح مذكور در طرح هادي شهر تعيين و تصويب ميگردد .

 

ماده 7

محدوده روستا براساس طرحهاي هادي روستايي و غييرات بعدي آنها و تا تهيه طرحهاي مذكور توسط بنياد مسكن انقلاب اسلامي استان مربوط به صورت قابل انطباق بر عوارض طبيعي يا ساخته شدة ثابت ، همراه با مختصات جغرافيايي نقاط اصلي تعيين و به تصويب مرجع تصويب كننده طرح هادي روستايي ميرسد . اين محدوده حداكثر ظرف مدت سه ماه پس از تصويب ، توسط بنياد مسكن انقلاب اسلامي استان مربوط تدقيق شده و به امضاي فرماندار شهرستان مربوط جهت اجرا به دهياري و دستگاههاي اجرايي ذيربط ابلاغ ميشود .

 

ماده 8

محدوده‌ها و حريم‌هاي تعيين شده براي شهرهاي مجاور و محدوده روستاهاي مجاور و محدوده شهركهاي مجاور ، نبايد با هم تداخل داشته باشند. در صورت تداخل ، مرجع حل اختلاف و رفع تداخل ، مراجع تصويب كننده طرحهاي هادي و جامع حسب مورد خواهند بود.

 

ماده 9

محدوده مجموعه‌هاي شهري در طرح مصوب آنها تعيين و تصويب ميشود .

 

ماده 10

هيچ يك از شهرها محدوده و حريم ديگري به جز محدوده و حريم موضوع مواد (1) و (2) اين قانون و هيچ يك از روستاها و شهركها ، محدوده ديگري به جز محدوده موضوع مواد (3) و (4) اين قانون نخواهند داشت و عناوين ياد شده جايگزين كليه عناوين متناظر آنها از جمله « محدوده قانوني » ، « حريم قانوني » ، « حوزه شهرداري » ، « حدود مصوب شهر » و نظاير آنها در مورد محدوده شهر ، « محدوده استحفاظي » ، « حوزه استحفاظي » ، « حريم استحفاظي » ، « محدوده نهايي » ، « محدوده نفوذي » و نظاير آنها در مورد حريم شهر ، « محدوده مسكوني روستا » يا « حدود روستا » در مورد « محدوده روستا » و « محدوده قانوني شهرك » ميگردد و هر ترتيب ديگري كه در مورد تعاريف محدوده و حريم شهر ، محدوده شهرك و روستا و نحوه تعيين آنها با هر عنوان ديگري در قوانين و مقررات قبلي مقرر شده باشد ، با تصويب اين قانون ملغي خواهد بود .

تبصره : تعاريف و مراجع تصميم‌گيري مربوط به محدوده‌ها و حريم‌هاي مورد اشاره در اين قانون جايگزين تعاريف و مراجع تصميم‌گيري مربوط در قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري مصوب 1362 ميشود .

 

ماده 11

محدوده و حريم تعريف شده در اين قانون براي مناطق مسكوني شهري و روستايي و شهركهاي مسكوني است و شامل ساير محدوده‌ها و حريم‌هاي خاص كه حسب قوانين خاص تعيين شده‌اند ( مثل حريم راهها و راه‌آهن ، محدوده مناطق چهاردانگه حفاظت شده محيط زيست ، حريم ميراث فرهنگي و نظاير آن ) نخواهد شد.

 

ماده 12

هر گونه تخلف از احكام موضوع اين قانون به عنوان تجاوز به حقوق عمومي ، جرم محسوب شده و مرتكبين علاوه بر وضع و رفع اثر از تخلفات ، به مجازات مربوط برابر قانون مجازات اسلامي محكوم خواهند شد

---

حريم پايتخت طبق نقشه پيوست، عرصه­اي است به وسعت تقريبي 5918 کيلومترمربع شامل شهرستان­هاي کنوني تهران، ري، شميرانات، اسلامشهر و رباط­کريم و بخش­هاي قدس و مرکزي از شهرستان شهريار به استثناي دهستان جوقين که در محدوده شمالي از منتهي­اليه شمال­شرق به سمت شمال­غرب، منطبق است بر حد شمالي شهرستان شميرانات، از منتهي­اليه شمال­غرب به جنوب­غرب، به ترتيب منطبق است بر حد غربي شهرستان شميرانات، حد شمال­غربي و غربي شهرستان تهران، حد شمال­غربي و غربي بخش قدس، حد غربي بخش مرکزي و حد شرقي دهستان جوقين از شهرستان شهريار، حد شمال غربي و جنوب غربي شهرستان رباط­کريم و حد غربي شهرستان ري، از منتهي­اليه جنوب­غرب به جنوب­شرق، منطبق است بر حد جنوبي شهرستان ري و بالاخره از منتهي­اليه جنوب­شرق به شمال­شرق به ترتيب منطبق است بر حد شرقي شهرستان ري، حد جنوب­شرقي و شرقي شهرستان تهران و حد شرقي شهرستان شميرانات.